الشيخ جوادي الآملي

43

عرفان حج (فارسى)

دعا مستجاب است از اللَّه مسألت مىكنند . در كنار كعبه و خانهء خدا ، از خدا غير خدا را نمىطلبند . طىّ مراحل كامل اخلاص ، با آشنايى به اسرار ميسّر است در حج هر اندازه خلوص بيشتر باشد ، ثواب بيشتر است و خلوص شأنى از شؤون عقل عملى است كه مسبوق به معرفت است ، و معرفت از شؤون عقل نظرى است . « 1 » شخص بايد ابتدا بفهمد ، تا برابر فهم و معرفتش ، اقدام خالصانه داشته باشد و بايد بداند كه در حج چه خبر است ، تا حجّ را با اخلاص انجام دهد . اگر شخص اسرار حج را نداند ، هر اندازه هم كه خلوص داشته باشد باز محدود است و اگر به اسرار حج آگاه باشد ،

--> ( 1 ) - حكما علم را به « حكمت عملى » و « حكمت نظرى » و عقل را به « عقل عملى » و « عقل نظرى » تقسيم كرده‌اند . حكمت مربوط به علوم است و عقل مربوط به قواى نفسانى . عقل نظرى ، حكمت نظرى و حكمت عملى را تأمين مىكند و مسائل علم اخلاق و فقه و مانند آن را به عهده دارد ؛ زيرا انسان از آن بُعد كه مىفهمد اين مسائل را طرح مىكند . عقل عملى ، نيروى اجرا كننده است . عقل نظرى از بالا مدد مىگيرد و عقل عملى بر طبيعت و بدن فرمانروايى دارد . كمال عقل عملى در اين است كه تحت سلطه قرار نگيرد و كمال عقل عملى در اين است كه هميشه آنچه را كه مىداند در مادون اجرا كند تا به مراحل بالاتر برسد و اين همان است كه : « العقل ما عبد به الرحمان واكتسِبَ به الجنان » و هر جا عقل عملى نباشد سفاهت است . و كمال عقل نظرى در اين است كه تحت سلطه باشد و هميشه كمال را از مبادى عاليه بپذيرد . نفس دو جناح دارد و دو بال ؛ جناح عقل نظرى و جناح عقل عملى . الف - عقل نظرى ؛ درك مىكند كه چه چيزى بد است و چه چيزى خوب . چه كارى بايد انجام بشود و چه كارى بايد انجام نيابد . ب - عقل عملى ؛ مىفهمد كه فلان كار خوب است بايد انجام شود و اين كه « خوب را بايد عمل كرد » ، نفس با عقل عملى درك مىكند .